ستراتیژییەکانی بەڕێوەبردنی ناکۆکییەکان لە بزنس و كۆمپانیاكان
پێشەکی: ئایا تیمەکەت خەریکی کارکردنە یان شەڕکردن؟
ئایا دەزانیت بەپێی توێژینەوە جیهانییەکان، بەڕێوەبەران نزیکەی ٢٠٪ بۆ ٤٠٪ی کاتی خۆیان تەنها لە چارەسەرکردنی کێشە و ناکۆکییەکانی نێوان فەرمانبەران بەسەر دەبەن؟ ئەمە ژمارەیەکی مەترسیدارە. واتا لە هەر پێنج ڕۆژی کارکردن، یەک ڕۆژی تەواو بەهەدەر دەچێت نەک بۆ بەرهەمهێنان، بەڵکو بۆ کوژاندنەوەی ئاگرە ناوخۆییەکان.
لە بازاڕی ئەمڕۆدا، زۆرێک لە کۆمپانیا و دامەزراوەکان بەدەست دیاردەیەکەوە دەناڵێنن کە پێی دەوترێت “شەلەلکردنی بڕیارەکان”. ئەمەش کاتێک ڕوودەدات کە تیمەکان لەبەر جیاوازی بۆچوون و ململانێی کەسی، ناتوانن هەنگاو بەرەو پێشەوە بنێن. زۆرجار خاوەنکار وا هەست دەکات کە تیمەکەی لەجیاتی ئەوەی سەوڵ لێ بدەن بۆ جووڵاندنی کەشتییەکە، خەریکی لێکردنەوەی تەختەی کەشتییەکەن بۆ لێدانی یەکتری.
گرنگی ئەم بابەتە بۆ سەرکردە و خاوەنکار لەوەدایە کە بەڕێوەبردنی ناکۆکییەکان تەنها بریتی نییە لە ئاشتکردنەوەی دوو کەس؛ بەڵکو هونەرێکی ستراتیژییە بۆ پاراستنی سەرمایەی کۆمپانیا و ڕێگریکردن لە ڕۆیشتنی بەهرەمەندەکان. ناکۆکی ئەگەر بە دروستی بەڕێوە نەبرێت، وەک ژەهرێک وایە کە بە هێواشی دەمارەکانی دامەزراوەکە لەناو دەبات.
جۆرەکانی ناکۆکی و کاریگەرییان لە سەر بزنسەكان
بۆ ئەوەی بتوانین چارەسەر پێشکەش بکەین، سەرەتا دەبێت تێبگەین “بەڕێوەبردنی ناکۆکییەکان” لەسەر چ بنەمایەک دەوەستێت. ناکۆکییەکان بەگشتی دابەش دەبن بەسەر چوار جۆری سەرەکیدا:
١. ناکۆکی ئامانج (پێکدادانی ئاڕاستەکان)
ئەمە کاتێک ڕوودەدات کە دوو بەش یان دوو کەس دەیانەوێت بگەن بە ئەنجامێک، بەڵام پێناسەی ئەنجامەکە لای هەر یەکێکیان جیاوازە.
- نموونە: بەشی فرۆشتن دەیەوێت داشکاندنی گەورە بکات بۆ ئەوەی زۆرترین کاڵا بفرۆشێت، بەڵام بەشی دارایی ڕەتی دەکاتەوە چونکە قازانج کەمدەکاتەوە.
- کاریگەری: ئەم جۆرە ناکۆکییە دەبێتە هۆی وەستانی پڕۆژەکان و دروستبوونی دووڕیانی ستراتیژی.
٢. ناکۆکی ڕۆڵ (تێکەڵبوونی دەسەڵاتەکان)
ئەمە یەکێکە لە باوترین کێشەکان لە بازاڕی ناوخۆدا، کاتێک سنووری دەسەڵات و بەرپرسیارێتی دیاری نەکراوە.
- دیاردەکە: فەرمانبەرێک نازانێت ئایا بڕیاردان لەسەر کڕینی کەرەستە لە دەسەڵاتی ئەودایە یان هاوکارەکەی. هەردووکیان خۆیان بە بەرپرس دەزانن، یان هەردووکیان خۆی لێ دەدزنەوە.
- ئەنجام: دروستبوونی بۆشایی کارگێڕی یان شەڕی دەسەڵات.
٣. ناکۆکی کەسایەتی (کیمیای نێوان مرۆڤەکان)
ئەمەیان پەیوەندی بە کارەوە نییە، بەڵکو پەیوەندی بە شێوازی بیرکردنەوە، بەهاکان، و سروشتی کەسەکانەوە هەیە.
- سروشتەکە: کەسێکی وردبین و هێمن لەگەڵ کەسێکی خێرا و دەنگ بەرز ناکۆکییان بۆ دروست دەبێت، تەنها لەبەر ئەوەی شێوازی قسەکردن و مامەڵەیان جیاوازە.
- مەترسی: ئەم جۆرە زۆرترین وزەی دەروونی تیمەکە دەبات و ژینگەی کار ژەهراوی دەکات.
٤. ناکۆکی بەرژەوەندی (من یان کۆمپانیا؟)
کاتێک بەرژەوەندی تاکەکەسی لەگەڵ بەرژەوەندی تیم یان کۆمپانیاکە دژ دەوەستێتەوە.
- واقیع: بەڕێوەبەرێک زانیاری لە تیمەکەی دەشارێتەوە تاوەکو تەنها خۆی وەک پاڵەوان دەربکەوێت و پاداشت وەربگرێت، لەکاتێکدا ئەمە زیان بە ئەنجامی گشتی دەگەیەنێت.
بەکارهێنانی مۆدێلی (SWOT) بۆ شیکردنەوەی ناکۆکی
بۆ ئەوەی لە بازاڕی ناوخۆدا ئەم کێشەیە چارەسەر بکەین، دەتوانین سوود لە مۆدێلی جیهانیی شیکاری خاڵە بەهێز و لاوازەکان (SWOT Analysis) وەربگرین، بەڵام بە دەستکارییەوە بۆ گونجاندنی لەگەڵ دۆخی ناکۆکییەکان.
زۆر جار وا باوە کە (SWOT) تەنها بۆ بازاڕگەری بەکاردێت، بەڵام لە بەڕێوەبردنی ناکۆکییەکاندا ئامرازێکی کاریگەرە بۆ سەرکردەکان:
١. خاڵە بەهێزەکان (Strengths) – ناکۆکی بنیاتنەر
لە بازاڕی کوردیدا، دەبێت فێربین کە هەموو ناکۆکییەک خراپ نییە. ئەگەر دوو ئەندازیار لەسەر دیزاینێک ناکۆک بن، ئەمە خاڵێکی بەهێزە، چونکە دەبێتە هۆی داهێنان.
- تەکنیک: سەرکردە دەبێت ئەم ناکۆکییە هان بدات بەڵام لە چوارچێوەی گفتوگۆی زانستیدا.
٢. خاڵە لاوازەکان (Weaknesses) – نەبوونی سیستەم
زۆربەی کێشەکان لەوێوە سەرچاوە دەگرن کە “وەسفی کار” (Job Description) ڕوون نییە.
- چارەسەر: بەکارهێنانی ناکۆکی ڕۆڵ وەک نیشانەیەک بۆ دۆزینەوەی ئەو بۆشاییانەی لە پێکهاتەی کۆمپانیاکەدا هەن.
٣. دەرفەتەکان (Opportunities) – گەشەپێدان
هەر ناکۆکییەک دەرفەتێکە بۆ ڕاهێنانی تیمەکە. کاتێک ناکۆکی کەسایەتی ڕوودەدات، دەرفەتێکە بۆ ئەنجامدانی وۆرکشۆپی پەیوەندییەکان و زیرەکی سۆزداری.
٤. هەڕەشەکان (Threats) – لێکترازانی تیم
ئەگەر ناکۆکی بەرژەوەندی چارەسەر نەکرێت، هەڕەشەی گەورە دروست دەکات وەک دزینی زانیاری، یان ڕۆیشتنی بەکۆمەڵی فەرمانبەران.
هەڵە باوە ستراتیژییەکان لە کاتی مامەڵەکردن لەگەڵ ناکۆکی
وەک سەرکردەیەک، زۆر جار بەبێ مەبەست دەکەویتە هەڵەوە. لێرەدا دیارترین ئەو هەڵانە دەخەینە ڕوو کە خاوەنکاران تێیدا دەچن:
١. پشتگوێخستن
گەورەترین هەڵە ئەوەیە کە پێت وابێت “کات کێشەکە چارەسەر دەکات”. لە ڕاستیدا، ناکۆکی وەک برین وایە، ئەگەر تیماری نەکەیت، هەو دەکات و دەبێتە گەنگرین. پشتگوێخستنی ناکۆکییە بچووکەکان دەبێتە هۆی تەقینەوەی گەورە لە داهاتوودا.
٢. دەرکردنی بڕیاری بەپەلە بەبێ گوێگرتن
هەندێک بەڕێوەبەر بۆ ئەوەی دەنگەدەنگ بڕوێت، ڕاستەوخۆ دەڵێن “ئەوەی من دەیڵێم دەبێت بکرێت”. ئەمە ڕەنگە بۆ کاتێکی کورت بێدەنگی دروست بکات، بەڵام “ناکۆکی شاراوە” دروست دەکات کە زۆر مەترسیدارترە.
٣. تەرکیزکردن لەسەر کەسەکان نەک کێشەکە
لاتی ڕوودانی کێشە، پرسیارەکە نابێت “کێ وای کرد؟” بێت، بەڵکو دەبێت “چی وای کرد؟” بێت. گۆڕینی ئاڕاستەی ناکۆکییەکە لە کەسایەتییەوە بۆ پڕۆسەی کارەکە، کلیلی چارەسەرە.
٤. لایەنگری نادادپەروەرانە
کاتێک سەرکردە لایەنگری کۆنترین فەرمانبەر یان نزیکترین کەسی خۆی دەکات لە کێشەیەکدا، متمانەی تەواوی تیمەکە لەدەست دەدات. ئەمە ڕاستەوخۆ دەبێتە هۆی دروستبوونی “ناکۆکی بەرژەوەندی” و گروپبەندی (شەلەلیات) لەناو کۆمپانیا.
دەرەنجام و کردار
لە کۆتاییدا، دەبێت بزانین کە بوونی ناکۆکی لەناو تیمدا نیشانەی نەخۆشی نییە، بەڵکو نیشانەی زیندوویەتییە، بە مەرجێک ئەو وزەیە ئاڕاستە بکرێت. بەڕێوەبردنی ناکۆکییەکان پردێکە لە نێوان “تیمێکی پەرشوبڵاو” و “تیمێکی بەهێز”.
سەرکردەی زیرەک ئەو کەسە نییە کە هەموو دەنگە جیاوازەکان کپ دەکاتەوە، بەڵکو ئەو کەسەیە کە ئەو دەنگانە دەکات بە ئاوازێکی هارمۆنی بۆ گەیشتن بە ئامانجی گەورە. کاتێک توانیت ناکۆکی ئامانج و ڕۆڵ چارەسەر بکەیت، تیمەکەت لە گرووپێک فەرمانبەرەوە دەگۆڕێن بۆ هێزێکی داهێنەر.